ĐẠI ĐỒNG - ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH ĐẶC SẮC

         Giá trị lớn từ hệ thống di tích, văn hóa

          Đại Đồng hiện có 64 di tích được kiểm kê, trong đó có 06 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, cùng nhiều lễ hội và giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt để địa phương bảo tồn bản sắc, đồng thời phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh.

Những giá trị ấy hiện diện trong chính đời sống cộng đồng, từ đình làng, chùa làng, nhà cổ, ao làng, giếng cổ đến những lễ hội, phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.

          Tiêu biểu là quần thể làng Nôm, (nay thuộc thôn Đồng Tiến). Bước qua cây cầu đá cổ, du khách như bước vào một không gian làng quê Bắc Bộ xưa với những con đường làng, nếp nhà cổ, nhà thờ họ, ao làng, cổng làng, giếng cổ cùng đình và chùa.

          Cầu đá làng Nôm được làm từ đá xanh nguyên khối, gồm 9 nhịp, là công trình kiến trúc cổ có giá trị đặc biệt. Trong làng còn lưu giữ những giếng cổ, ao làng, cổng làng và nhiều công trình kiến trúc truyền thống. Sự tồn tại tương đối nguyên vẹn của các yếu tố ấy tạo nên một không gian văn hóa sống, nơi di sản vẫn gắn bó với cuộc sống của cộng đồng.

          Năm 2020, Quần thể di tích làng Nôm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị nổi bật về kiến trúc, cảnh quan, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

          Trong quần thể ấy, chùa Nôm là điểm nhấn đặc biệt. Với tên chữ Linh Thông Cổ Tự, chùa tọa lạc trên khuôn viên khoảng 8.000 m², mang đậm kiến trúc truyền thống Bắc Bộ. Trải qua nhiều lần trùng tu, ngôi chùa vẫn giữ được vẻ cổ kính, trầm mặc.

          Đặc biệt, chùa Nôm còn lưu giữ hệ thống 128 pho tượng Phật bằng đất có giá trị nghệ thuật và lịch sử. Cùng với đó là tượng Cửu Long Phật đản bằng đồng phủ vàng, hệ thống bia đá cổ và không gian thờ Mẫu, phản ánh sự phong phú trong đời sống tín ngưỡng của người Việt.

          Những giá trị ấy khiến chùa Nôm không chỉ là nơi hành hương, chiêm bái mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với những người muốn tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và văn hóa truyền thống.

          Tháng 4/2026, chùa Nôm được công nhận là Điểm du lịch cấp tỉnh. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị của di tích, đồng thời mở ra cơ hội để Đại Đồng khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên văn hóa sẵn có.

          Điều đáng nói, Đại Đồng không chỉ có một chùa Nôm hay một làng Nôm. Giá trị của địa phương nằm ở cả một hệ thống di tích, lễ hội, làng nghề và không gian văn hóa có thể bổ trợ cho nhau. Đây chính là nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho Đại Đồng.

          Phát huy di sản, tạo động lực phát triển kinh tế

          Trong nhịp sống hiện đại, khi những điểm đến mới không ngừng xuất hiện, sức hấp dẫn của Đại Đồng lại được tạo nên từ những giá trị đã đi qua thời gian. Đó là một không gian văn hóa mà ở đó, mỗi cây cầu đá, mái đình, giếng cổ, ngôi nhà xưa hay tiếng chuông chùa đều mang theo một câu chuyện. Nếu được bảo tồn và khai thác hợp lý, những giá trị ấy không chỉ làm nên bản sắc của quê hương, mà còn có thể trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

          Những năm qua, Đại Đồng đã trở thành điểm tìm về của hàng chục nghìn lượt du khách mỗi năm. Họ đến để chiêm bái chùa Nôm, tìm hiểu những di tích lịch sử, nhưng rồi có thể ở lại lâu hơn bởi sức hấp dẫn của cả một không gian làng quê được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

          Một hành trình về Đại Đồng có thể bắt đầu từ làng Nôm cổ. Từ cây cầu đá chín nhịp bắc qua dòng Nguyệt Đức, du khách thong thả bước trên những con đường làng, tìm hiểu những ngôi nhà cổ, giếng làng, ao làng, đình Đại Đồng và không gian chợ Nôm. Rồi từ đó, hành trình tiếp tục về chùa Nôm – Linh Thông Cổ Tự, nơi du khách có thể tìm thấy sự thanh tịnh giữa những mái chùa cổ kính, chiêm ngưỡng những pho tượng đất độc đáo và cảm nhận chiều sâu văn hóa, tín ngưỡng của người Việt.

          Sức hấp dẫn của hành trình ấy sẽ càng được nối dài khi Đại Đồng kết nối với các điểm đến trong khu vực, đặc biệt là làng đúc đồng Lộng Thượng. Đây là làng nghề truyền thống với những sản phẩm đúc đồng tinh xảo, được cung cấp cho thị trường trong cả nước và được khách hàng ưa chuộng.

          Từ một chuyến tham quan di tích, du khách có thể tiếp tục khám phá một làng nghề, tận mắt chứng kiến bàn tay người thợ tạo nên những sản phẩm thủ công. Từ một không gian tâm linh, du khách có thể bước vào đời sống của một làng quê, tìm hiểu phong tục, kiến trúc, nghề truyền thống và những câu chuyện được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

          Đó sẽ không còn là một chuyến đi đơn thuần để “xem” di tích, mà là một hành trình để cảm nhận, trải nghiệm và khám phá. Mỗi điểm đến bổ sung cho nhau, cùng tạo nên một sản phẩm du lịch có chiều sâu và bản sắc riêng của Đại Đồng.

          Để những giá trị ấy thực sự trở thành động lực phát triển, việc hoàn thiện hạ tầng giao thông và tăng cường kết nối với Hà Nội, Bắc Ninh cùng các địa phương lân cận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi khoảng cách được rút ngắn, các điểm đến của Đại Đồng sẽ có thêm cơ hội tham gia vào những tuyến du lịch liên vùng, thu hút nhiều hơn du khách đến tham quan, trải nghiệm.

          Cùng với đó là cơ hội phát triển các dịch vụ phục vụ du lịch, từ ẩm thực, lưu trú, mua sắm đến các sản phẩm đặc trưng và quà tặng làng nghề. Người dân địa phương không chỉ là người gìn giữ di sản, mà còn có thể trở thành chủ thể trực tiếp tham gia làm du lịch và hưởng lợi từ chính những giá trị văn hóa của quê hương.

          Nhưng để du khách tìm đến và muốn trở lại, Đại Đồng đã và đang tạo nên sức hấp dẫn riêng của mình. Đó là giữ nét bình yên của làng quê, không gian cổ kính của làng Nôm, nét tinh tế của những sản phẩm làng nghề và chiều sâu văn hóa trong từng di tích. Với quan điểm của lãnh đạo xã Đại Đồng hôm nay, phát triển du lịch không phải là biến di sản thành một sản phẩm thương mại đơn thuần, mà là làm cho những giá trị ấy được sống, được kể và được nhiều người biết đến hơn.

          Với tiềm năng và thế mạnh sẵn có, Đại Đồng đang có cơ hội hình thành những tuyến, tua du lịch kết nối di tích trên địa bàn với các điểm đến trong khu vực, đặc biệt là làng đúc đồng Lộng Thượng. Từ cây cầu đá, ngôi đình, mái chùa, làng cổ đến những sản phẩm đúc đồng tinh xảo, mỗi giá trị đều có thể trở thành một điểm nhấn trong câu chuyện du lịch Đại Đồng.

          Khi những giá trị ấy được kết nối, di sản sẽ không chỉ thuộc về quá khứ. Nó có thể trở thành nguồn lực cho hiện tại, mở ra sinh kế mới cho người dân và góp phần tạo thêm động lực phát triển kinh tế địa phương. Đó cũng là cách để lĩnh vực “công nghiệp không khói” từng bước trở thành một hướng đi giàu tiềm năng của Đại Đồng.

          Có thể một ngày, du khách tìm về Đại Đồng không chỉ để lễ Phật hay tham quan một di tích. Họ sẽ đến để đi qua cây cầu đá cổ, nghe một câu chuyện về làng quê xưa, thưởng thức một món ăn địa phương, tận mắt xem người thợ đúc đồng tạo nên sản phẩm thủ công và lắng lại trong không gian thanh tịnh của chùa Nôm.

          Một chuyến đi như thế sẽ để lại nhiều hơn một bức ảnh đẹp. Đó là cảm nhận về một vùng quê đang đổi thay nhưng vẫn giữ được hồn cốt của mình. Và khi những giá trị của quá khứ được đánh thức bằng cách phù hợp, Đại Đồng hoàn toàn có thể biến di sản thành điểm đến, điểm đến thành cơ hội phát triển, để mỗi du khách khi rời nơi đây vẫn mang theo một lời hẹn trở lại.