TỔ CHỨC TRIỂN KHAI CÁC HOẠT ĐỘNG KỶ NIỆM 300 NĂM NGÀY SINH DANH NHÂN VĂN HÓA LÊ QUÝ ĐÔN (1726-2026)
Ngày 22/6/2026, ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên ban hành Kế hoạch số 245/KH-UBND về tổ chức triển khai các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân Lê Quý Đôn (1726-2026)
Theo Kế hoạch của UBND tỉnh, việc tổ chức các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân Lê Quý Đôn (1726-2026) là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cần được triển khai nghiêm túc, công phu, đồng bộ và có chất lượng, nhằm tuyên truyền giáo dục sâu rộng về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng và học thuật của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, nhà bác học lớn của Việt Nam thế kỷ XVIII.
Thông qua các hoạt động tuyên truyền nhằm giáo dục truyền thống hiếu học, tinh thần yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về quê hương Hưng Yên, vùng đất văn hiến; tuyên truyền bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử gắn với Danh nhân Lê Quý Đôn, gắn việc tôn vinh di sản với phát triển văn hóa, du lịch, quảng bá hình ảnh, con người và tiềm năng, thế mạnh của tỉnh, góp phần thức đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Đôi nét về thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của Danh nhân Lê Quý Đôn:
Danh nhân Lê Quý Đôn sinh ngày 2/8/1726, mất ngày 11/6/1784, tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Lúc nhỏ có tên là Lê Danh Phương, là con cả của tiến sĩ Lê Phú Thứ - người từng làm đến chức Hình bộ Thượng thư. Mẹ ông là con gái một tiến sĩ từng trải qua nhiều chức quan. Lê Quý Đôn nổi tiếng là thần đồng ham học, thông minh, có trí nhớ siêu đẳng, từ nhỏ, ông đã đọc được nhiều bài trong Kinh Thi, ông học sử, mỗi ngày thuộc được 80 đến 90 chương và học Kinh Dịch về phần Cương hình và Đồ thuyết, ... Đặc biệt, ông có thể làm 10 bài phú mà không phải nghĩ và không cần viết nháp.
Nhờ trí tuệ uyên thâm mà 17 tuổi Lê Quý Đôn đi thi Hương đỗ Giải nguyên, 27 tuổi ông đỗ Hội nguyên, rồi đỗ Đình Nguyên Bảng nhãn (do khoa thi này không lấy Trạng nguyên). Sau khi đã đỗ đạt, Lê Quý Đôn được bổ nhiệm làm quan và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng của triều Lê-Trịnh, như: Hàn lâm thừa chỉ sung Toản tu quốc sử quán (năm 1754); Hàn lâm viện thị giảng (năm 1757); Đốc đồng xứ Kinh Bắc (năm 1764), ... Công bộ thượng thư (năm 1784). Ông nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, cương trực, có tài năng và kiến thức uyên bác. Cuộc đời làm quan của Lê Quý Đôn đã có nhiều sự kiện ảnh hưởng lớn tới sự nghiệp sáng tác, văn chương của ông. Ông được người đời ca tụng: “Thiên hạ vô tri vấn Bảng Đôn”, có nghĩa là mọi người trong thiên hạ ai không hiểu việc gì, muốn hỏi thì gặp Bảng nhãn Lê Quý Đôn. Câu nói đó đã nói lên tầm vóc của nhà bác học thiên tài của Đại Việt thời phong kiến - người đã có những cống hiến trên nhiều lĩnh vực, như: triết học, sử học, nông học, thiên văn học… Mỗi cống hiến của ông lại mang đến giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục cũng như nhân văn cho mọi thế hệ. Với tài trí thông minh và kiến thức uyên bác, Lê Quý Đôn đã để lại cho hậu thế khoảng 40 bộ sách (lịch sử, địa lý, thi ca, nhiều tác phẩm khảo cứu, diễn nghĩa, chú giải, bàn giảng các kinh điển, cổ thư và nhiều tác phẩm thơ Nôm). Các tác phẩm nổi tiếng của ông được coi như bách khoa toàn thư ở nhiều lĩnh vực, như: bộ sưu tầm “Toàn Việt thi lục”; tập thơ "Quế đường thi tập” rất nổi tiếng"; “Đại Việt thông sử”, “Phủ biên tạp lục”, “Kiến văn tạp lục”, “Bắc sử thông lục”; “Thư kinh diễn nghĩa”; “Xuân thu lược luận”; “Vân đài loại ngữ”; …
Để ghi nhận, tôn vinh những công lao đóng góp và cống hiến của nhà bác học Lê Quý Đôn cho nền văn hóa Việt Nam và thế giới, ngày 31/10/2025, tại Samarkand, Cộng hòa Uzbekistan, Đại hội đồng tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) lần thứ 43 đã thông qua Nghị quyết vinh danh Lê Quý Đôn là Danh nhân văn hóa thế giới.
